28η Οκτωβρίου, η εθνική επέτειος του «ΟΧΙ» μνημονεύει την άρνηση της Ελλάδας στις ιταλικές αξιώσεις που περιείχε το τελεσίγραφο που επιδόθηκε από τον Ιταλό πρέσβη Γκράτσι στον Έλληνα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά την 28η Οκτωβρίου του 1940.
Πόσοι Έλληνες, κυρίως νέοι, μαθητές και φοιτητές, γνωρίζουν την ιστορία μας; Γιατί υπάρχει μια συνολική απαξίωση; Μήπως ευθύνονται οι οικογένεια και το σχολείο; Τι μεταλαμπαδεύουμε στους νέους;
Αυτά και άλλα ερωτήματα, απαντά ο κος Σούρης Εμμανουήλ, Ψυχολόγος – Κοινωνικός Σύμβουλος, Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, Μεταπτυχιακή Ειδίκευση στη Δημόσια Υγεία, στην Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων σε Εξαρτήσεις και Νέες Τεχνολογίες.
Ποιοι είναι οι λόγοι που οι μαθητές δεν έχουν ενδιαφέρον για τις εθνικές επετείους, την ιστορία μας ως έθνος με αποτέλεσμα να απέχουν από σχολικές εορτές και παραδόσεις ;
Οι εθνικές επέτειοι συνδέονται με γεγονότα που έγιναν πριν από εκατοντάδες ή δεκάδες χρόνια. Οι μαθητές δυσκολεύονται να νιώσουν συναισθηματική σύνδεση με γεγονότα που δεν τα βλέπουν να επηρεάζουν άμεσα τη σημερινή τους ζωή.
Συχνά αντιλαμβάνονται την ιστορία ως κάτι «μακρινό» και «ξεπερασμένο». Όσον αφορά τον τρόπο διδασκαλίας η ιστορία και οι εθνικές επέτειοι συχνά παρουσιάζονται με τρόπο τυποποιημένο, γεμάτο ημερομηνίες και ονόματα, χωρίς έμφαση σε βιωματικές εμπειρίες.
Επίσης, οι σχολικές γιορτές είναι συχνά μονότονες, επαναλαμβανόμενες, χωρίς δημιουργικότητα ή ουσιαστικό διάλογο. Οι μαθητές νιώθουν ότι «αναγκάζονται» να συμμετάσχουν, όχι ότι έχουν κάτι να πουν ή να βιώσουν.
Δεν γίνεται πάντα σαφές πώς τα ιστορικά γεγονότα συνδέονται με τα σημερινά κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα (π.χ. ελευθερία, δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα). Η γλώσσα και τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται στις παραδοσιακές εορτές δεν επικοινωνούν εύκολα με τη νέα γενιά. Αν η ιστορία παρουσιαζόταν ως ζωντανός διάλογος με το παρόν, το ενδιαφέρον θα ήταν μεγαλύτερο.
Το προηγούμενο ερώτημα τέθηκε και σε μαθητές, όλων των βαθμίδων και από τις απαντήσεις ενός σημαντικού αριθμού, προκύπτει ότι τις θεωρούν ξεπερασμένες τις εθνικές εορτές ενώ τους είναι αδιάφορες οι παραδόσεις και τα έθιμα μας. Το σχόλιο σας;
Η αδιαφορία των μαθητών για τις εθνικές επετείους και τις παραδόσεις δεν πρέπει να εκληφθεί μόνο ως έλλειψη πατριωτισμού ή ενδιαφέροντος, αλλά ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης αλλαγής στην κοινωνία και στην παιδεία μας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι αξίες, οι ταυτότητες και τα πρότυπα αναδιαμορφώνονται συνεχώς, υπό την επίδραση της παγκοσμιοποίησης, της τεχνολογίας και των κοινωνικών μέσων.
Οι νέοι μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο πολυπολιτισμικό και γρήγορα μεταβαλλόμενο, όπου το «παραδοσιακό» συχνά συνδέεται με το «παλιό» ή «ανεπίκαιρο».
Αν οι εθνικές εορτές και τα έθιμα παρουσιάζονται με τρόπο τυπικό, χωρίς να αναδεικνύεται το βαθύτερο νόημα και η αξία τους για το σήμερα, είναι αναμενόμενο να μην τους αγγίζουν. Η παράδοση δεν χάνει την αξία της επειδή αλλάζουν οι εποχές, χάνει την αξία της όταν παύει να μιλάει στις καρδιές των ανθρώπων.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να επιβάλουμε τον σεβασμό, αλλά να τον επανανοηματοδοτήσουμε, ώστε οι νέοι να νιώσουν ότι οι εθνικές επέτειοι και τα έθιμά μας έχουν κάτι ουσιαστικό να τους πουν για την ελευθερία, τη συλλογικότητα, τη μνήμη και την ταυτότητα.
Ποιος ο ρόλος της οικογένειας; Είναι καθήκον του γονέα να μεταλαμπαδεύσει στο παιδί του, την ιστορία, τις αξίες, τα έθιμα;
Η οικογένεια έχει βασικό ρόλο στη διατήρηση της ιστορίας, των αξιών και των εθίμων μας. Ο γονιός οφείλει να μεταδίδει στο παιδί του αγάπη και σεβασμό για την πατρίδα και την παράδοση, όχι μόνο με λόγια αλλά και με το προσωπικό του παράδειγμα.
Μέσα από απλές πράξεις, όπως ο εορτασμός των εθνικών επετείων ή η συμμετοχή στα έθιμα, το παιδί μαθαίνει να εκτιμά τις ρίζες του. Έτσι, η οικογένεια γίνεται ο πρώτος φορέας πολιτισμού και συνέχειας της ιστορικής μας μνήμης. Το σχολείο και η οικογένεια οφείλουν να συνεργαστούν, ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν το πραγματικό νόημα των εορτών, πέρα από τα τυπικά πλαίσια.
Μόνο έτσι η ιστορία, οι αξίες και τα έθιμά μας θα συνεχίσουν να εμπνέουν τις νέες γενιές, όχι ως κάτι παλιό και μακρινό, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της ταυτότητάς μας και της συλλογικής μας μνήμης.
Πολλοί μαθητές δεν κατανοούν γιατί γιορτάζεται μια εθνική μας εορτή ή αν αυτό συνδέεται με αξίες που τους αφορούν (ελευθερία, ειρήνη, συνεργασία κ.λπ.) και αντιμετωπίζουν τη σχολική εορτή ως υποχρέωση. Τι μερίδιο ευθύνης έχει ο εκπαιδευτικός;
Ο εκπαιδευτικός έχει σημαντικό μερίδιο ευθύνης όταν οι μαθητές δεν κατανοούν το νόημα των εθνικών εορτών ή τις αντιμετωπίζουν ως υποχρέωση.
Ο ρόλος του δεν είναι μόνο να μεταδίδει ιστορικές γνώσεις, αλλά να εμπνέει τους μαθητές να συνδέσουν τα ιστορικά γεγονότα με αξίες που παραμένουν επίκαιρες, όπως η ελευθερία, η ειρήνη, η συνεργασία και η δημοκρατία. Αν οι σχολικές εορτές οργανώνονται με δημιουργικότητα, συμμετοχή και διάλογο, τότε οι μαθητές θα τις νιώσουν δικές τους και όχι κάτι επιβαλλόμενο.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί να κάνει τη διαφορά, δίνοντας ζωή στα γεγονότα του παρελθόντος και δείχνοντας πώς αυτά φωτίζουν το παρόν και το μέλλον.
Έτσι, η εθνική εορτή παύει να είναι απλώς μια τυπική διαδικασία και γίνεται πολύτιμο μάθημα ιστορικής μνήμης και αξιών.
